Baner IOR

Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy (www.ior.poznan.pl) jest państwową placówką badawczo–rozwojową podległą Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi, stanowiącą ważny ośrodek naukowo–badawczy, wdrożeniowy, upowszechnieniowy i konsultacyjno–doradczy w zakresie szeroko rozumianej ochrony roślin, w tym kwarantanny.

Terenowa Stacja Doświadczalna Instytutu Ochrony Roślin–PIB jest terenową jednostką badawczą podległą bezpośrednio Instytutowi Ochrony Roślin–PIB w Poznaniu, działającą na obszarze południowo-wschodniej części kraju, a w szczególności województwa Podkarpackiego.

 

Z kart historii Stacji:

Terenowa Stacja Doświadczalna Instytutu Ochrony Roślin–PIB w Rzeszowie (TSD IOR–PIB), rozpoczęła działalność 2 maja 1971 roku. Zorganizowanie Sta­cji w południowo-wschodniej części Polski dyrekcja Instytutu powierzyła dr. Zdzisławowi Przybylskiemu (późniejszemu profesorowi), który został pierwszym kierownikiem placówki i pełnił tę funkcję do końca 1999 roku.

Bezpośrednim bodźcem do utworzenia Stacji w Rzeszowie była pomoc Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), Programów Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDP) oraz realizacja postanowienia Uchwały Rady Ministrów nr 64/70 z dnia 18 maja 1970 roku, w sprawie orga­nizacji badań w zakresie toksykologii i bezpiecznego stosowania pestycydów oraz kontroli ich pozostałości w żywności i środowisku.

Podstawowym zadaniem organizatora Stacji było utworzenie Pracowni Badania i Kontroli Pozostałości Środków Ochrony Roślin w płodach rol­nych, do czego zobowiązywała wyżej wymieniona Uchwała Rady Ministrów. Zostało ono w pełni zrealizowane po otrzymaniu dwóch pomieszczeń o po­wierzchni 36 m2 w Laboratorium Wojewódzkiej Stacji Kwarantanny i Ochro­ny Roślin w Rzeszowie przy ul. Różanej.

O ile początkowo działalność Stacji ukierunkowana była na analizę po­zostałości środków ochrony roślin, tak w krótkim okresie poszerzono zakres badań o prace biologiczne, które uzupełniały tematykę naukowo-badawczą Instytutu. Efektem tego było powstanie Pracowni Doświadczalnictwa Tere­nowego, która zajęła się badaniem skuteczności działania nowych środków ochrony roślin.

 

Działalność Laboratorium Badania Pozostałości Środków Ochrony Roślin:

W latach 90. XX wieku w ramach współdziałania Instytutu z Poland and Hungary Assistance for Reconstructing of their Economies (PHARE), labo­ratorium otrzymało specjalistyczny sprzęt analityczny, m.in. chromatograf gazowy HP 5890. W kolejnych latach Stacja wzbogaciła się o chromatograf gazowy Agi­lent 6890 oraz spektrofotometr Helios Delta. Nowoczesna aparatura pozwoliła na poszerzenie zakresu prowadzonych badań oraz poprawę jakości uzyskiwanych wyników. Obok realizowania tematyki badawczej laboratorium zaczęło świadczyć usługi indywidual­nym klientom, którymi są przede wszystkim przetwórcy i eksporterzy owo­ców i warzyw. Oprócz rutynowych analiz materiału roślinnego, wody i gleby, pracownicy unowocześniali i opracowywali nowe metodyki badawcze, które z powodzeniem znalazły swoje zastosowanie w codziennej pracy laboratorium.

W 2001 roku w Terenowej Stacji Doświadczalnej powołano Zespół Ba­dania Pozostałości Środków Ochrony Roślin (w miejsce dotychczasowej Pracowni Badania i Kontroli Pozostałości Środków Ochrony Roślin). Kierownikiem zespołu został mianowany doc. dr hab. Stanisław Sadło, który funkcję tę pełnił do końca 2005 roku.

W ramach projektu współfinansowanego przez Unię Europejską ze środ­ków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, w latach 2006–2007, laboratorium zostało wyposażone w nowoczesny sprzęt m.in. chromatograf cieczowy Waters 2695 oraz chromatograf żelowy Waters 2487.

W 2007 roku funkcję kierownika Zespołu Badania Pozostałości Środków Ochrony Roślin objęła dr inż. Ewa Szpyrka, która pełni ją do chwili obecnej.

W 2008 roku, w związku z nadaniem Instytutowi Ochrony Roślin statusu Państwo­wego Instytutu Badawczego oraz nowym statutem, nastąpiła zmiana Regula­minu Organizacyjnego i w rezultacie Zespół Badania Pozostałości Środków Ochrony Roślin otrzymał nazwę – Laboratorium Badania Pozostałości Środ­ków Ochrony Roślin (LBPŚOR).

Ważnym etapem w działalności laboratorium było dostosowanie organi­zacji pracy i wyposażenia do poziomów spełniających standardy europejskie. Nadrzędnym celem stało się uzyskanie certyfikatu Polskiego Centrum Akre­dytacji, w związku z czym rozpoczęto intensywne działania związane z przy­gotowaniem dokumentacji systemu zarządzania, opracowano niezbędne pro­cedury, instrukcje oraz własną Księgę Jakości. Dzięki dużemu zaangażowaniu pracowników wdrożono w laboratorium System Zarządzania według normy PN-EN ISO/ICE 17025:2005 – „Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących”. Ukoronowaniem podjętych prac było uzyskanie w dniu 8 września 2011 roku Certyfikatu Akredytacji Laboratorium Badawczego Nr AB 1279.

Kompetencje laboratorium są systematycznie sprawdzane i potwierdzane poprzez udział w międzylaboratoryjnych badaniach biegłości m.in.:

  • European Commission Proficiency Test on Pesticide Residues in Fruit and Vegetables (EUPT), University of Almeria, Spain,
  • European Commission Proficiency Test on Pesticide Residues in Cereals (EUPT/SRM), National Food Institute, Technical University of Denmark,
  • Food Analysis Performance Assessment Scheme (FAPAS), Central Scien­ce Laboratory, Norfolk, UK.

Laboratorium Badania Pozostałości Środków Ochrony Roślin, realizując zadania nałożone przez dyrekcję Instytutu, podjęło nie tylko podstawowe za­dania dotyczące monitorowania pozostałości pestycydów w płodach rolnych (głównie owocach i warzywach), paszach, ale także w środowisku przyrodni­czym (głównie w glebie i wodzie). Wykonano analizy kilkunastu tysięcy róż­nego rodzaju próbek, w tym ekspertyzy związane z występowaniem substan­cji biologicznie aktywnych w ujęciach wód dla wodociągów miejskich, w studniach głębinowych, w ście­kach oraz glebach skażonych środkami ochrony roślin, na których prowadzono uprawę warzyw przeznaczonych dla przemysłu spożywczego, w tym do produkcji od­żywek dla niemowląt oraz małych dzieci.

Głównym zadaniem laboratorium, realizowanym od początku istnienia Stacji, jest urzędowa kontrola pozostałości środków ochrony roślin w owo­cach, warzywach, glebie, wodzie i komponentach paszowych. Do roku 1996, próbki do badań pobierane były przez uprawnionych przez Ministra Rolnic­twa i Rozwoju Wsi pracowników Stacji, a następnie przez inspektorów Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Do kontroli pobierana jest żywność produkowana metodami konwencjonalnymi, a od roku 2004 również integrowanymi.

 

Działalność Pracowni Doświadczalnictwa Terenowego:

Pracownia swoją działalność rozpoczęła z chwilą powołania Stacji. Od sa­mego początku realizowała tematy naukowo-badawcze ważne dla sze­roko rozumianego rolnictwa.

Na przestrzeni ponad 40 lat działalności, prowadzono szereg badań, które dotyczyły m.in.:

  • monitoringu występowania i szkodliwości poszczególnych agrofagów w uprawach pszenicy, jęczmienia, owsa, kukurydzy (pastewnej i cukro­wej), sorgo, bobiku, grochu, ziemniaków, buraków, rzepaku i innych,
  • opracowania programów zwalczania agrofagów w gospodarstwach ekolo­gicznych, integrowanych oraz konwencjonalnych,
  • badania biologii i ekologii wybranych gatunków szkodników (m.in. skrzy­pionek, mszyc, wciornastków, strąkowca grochowego, niezmiarki pasko­wanej, pryszczarków, stonki ziemniaczanej, zachodniej kukurydzianej stonki korzeniowej, omacnicy prosowianki, rolnic, pachówki strąkówecz­ki i innych),
  • badania etiologii wybranych chorób m.in. zbóż, kukurydzy, ziemniaków, rzepaku (m.in. zarazy ziemniaka, septoriozy paskowanej pszenicy, fu­zariozy kolb kukurydzy, śnieci karłowej pszenicy, rdzy, zgorzeli siewek, głowni guzowatej i głowni pylącej kukurydzy, czerni krzyżowych, suchej zgnilizny kapustnych i wielu innych),
  • badania nad występowaniem, szkodliwością oraz zwalczaniem wybranych chorób pieczarek,
  • monitoringu występowania pożytecznej entomofauny w uprawach rolni­czych i warzywnych,
  • etiologii, występowanie oraz szkodliwość wirusów, bakterii i grzybów po­wodujących choroby roślin,
  • oceny przydatności odmian transgenicznych kukurydzy linii MON 810 oraz ich odpowiedników konwencjonalnych na porażenie przez choroby, zawartość mikotoksyn oraz uszkodzenie przez omacnicę prosowiankę,
  • badania nad oddziaływaniem kukurydzy transgenicznej z genem kodują­cym wytwarzanie białka Cry1Ab na organizmy niedocelowe,
  • badania odporności oraz podatność wybranych odmian zbóż, kukurydzy, grochu, bobiku, ziemniaków na zasiedlenie i uszkodzenie przez sprawców chorób oraz szkodniki,
  • badania nad wpływem zwalczania chorób i szkodników na zawartość mi­kotoksyn w ziarnie zbóż oraz kukurydzy,
  • oceny przydatności różnego typu pułapek do monitoringu występowania oraz sygnalizacji terminów zwalczania m.in. omacnicy prosowianki, rol­nic oraz zachodniej kukurydzianej stonki korzeniowej,
  • badania nad rejestracją występowania poszczególnych agrofagów w upra­wach zbóż, kukurydzy i ziemniaków dla potrzeb regionalnej sygnalizacji zabiegów ochrony roślin.

Bezpośrednio po powołaniu do życia Stacji IOR w Rzeszowie, wykonywa­ne badania w Pracowni Doświadczalnictwa Terenowego skupiały się głównie wokół zagadnień związanych z entomologią oraz herbologią, a jedynie w nie­wielkim zakresie z fitopatologią. W 2000 roku utworzono pracownię fitopatologii wy­posażoną w profesjonalny sprzęt badawczy. Decyzja ówczesnego kierownika Stacji o rozszerzeniu zakresu badań o zagadnienia fitopatologii, pozwoliła rozpocząć szczegółowe doświadczenia nad biologią, morfologią, występowa­niem i szkodliwością grzybów patogenicznych porażających rośliny rolnicze.

Niemalże natychmiast po utworzeniu pracowni rozpoczęto realizację ba­dań związanych z wystąpieniem, odpornością odmian i zwalczaniem groźnej, kwarantannowej choroby w Polsce jaką była śnieć karłowa pszenicy ozimej. Ponadto liczne tematy badawcze realizowane przez tę pracownię związane były z wystąpieniem nowych chorób kukurydzy, pieczarki dwuzarodnikowej oraz z plamistością siatkową jęczmienia. Dzięki współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin, z takich instytucji jak: IOR–PIB, Uniwersytetu Rzeszow­skiego, Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Instytutu Gene­tyki Roślin PAN, COBORU i innych ośrodków badawczych, prowadzona tematyka naukowo-badawcza z zakresu fitopatologii, jest ciągle poszerzana o nowe zagadnienia.

W Pracowni Doświadczalnictwa Terenowego wiele uwagi poświęcono entomologii, a zwłaszcza badaniom nad metodami ochrony upraw przed szkodnikami. Bardzo ważnym wydarzeniem, które przeszło już do historii było pierwsze w Polsce wykrycie przez pracowników Stacji, w dniu 22 sierp­nia 2005 roku, obecności w okolicach Rzeszowa stonki kukurydzianej (Diabrotica virgifera Le Conte) – najgroźniejszego szkod­nika kukurydzy na świecie, uznanego za organizm kwarantannowy w Unii Europejskiej. Z uwagi na duże zagrożenie, jakie gatunek ten stanowi dla roślin kukurydzy oraz bioróżnorodności środowiska, TSD IOR– PIB w Rzeszowie koordynuje temat wieloletni dotyczący opracowania programu zwalczania tego szkodnika. Terenowa Stacja Doświadczalna IOR–PIB w Rze­szowie jest także jedną z nielicznych jednostek w kraju, które posiadają pozwolenie Głównego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa na prowadzenie prac naukowo-badawczych z wykorzystaniem organizmu kwarantannowego, ja­kim jest D. virgifera zarówno w warunkach laboratoryjnych, jak i polowych.

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom praktyki rolniczej entomolodzy z IOR–PIB TSD Rzeszów biorą aktywny udział, we współpracy, m.in. ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego, Instytutem Hodowli i Aklimatyza­cji Roślin–PIB oraz Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu, w bada­niach nad wpływem kukurydzy transgenicznej linii MON 810 na organizmy niedocelowe.

 

Opracowano na podstawie książki:

Kaniuczak Z., Bereś P.K., Szpyrka E. 2010. 40-lecie Terenowej Stacji Doświadczalnej Instytutu Ochrony Roślin Państwowego Instytutu Badawczego w Rzeszowie. Wyd. Instytut Ochrony Roślin, Poznań, 108 ss. ISBN 978-83-89867-50-6

40lecie

 

IOR
Instytut Ochrony Roślin
Państwowy Instytut Badawczy
Terenowa Stacja Doświadczalna w Rzeszowie

ul. Gen. Mariana Langiewicza 28
35-101 Rzeszów